Carpi

Carpi is op dit moment weliswaar een goed bewaard geheim, maar het is de vraag hoe lang dit nog zo zal blijven. Rustig ligt het nu nog een beetje te suffen in de Po-vlakte, een paar kilometer boven Modena, maar in schoonheid steekt het zijn grote broer naar de kroon. Wie in de buurt is moet snel maar een kijkje gaan nemen.

Wij stootten bij toeval op Carpi. Dat had te maken met het feit dat we ook eens Modena wilden bezoeken, de bakermat van de balsamico. Dat werd een beetje vervreemdende ervaring. Met Modena is op zich niets mis, maar we kwamen eigenlijk nergens balsamico tegen. Geen enkel klein, fijn winkeltje in de binnenstad dat ons naar binnen wilde lokken om tegen een pakkende, pittige prijs culinair uit ons dak te gaan en minstens dertig jaar oude hemelse aceto van een unieke soort aan te schaffen.

In slechts twee obscure winkeltjes troffen we een kleine selectie in de etalage aan, met het verzoek daarvan geen foto’s te maken. Selfie met balsamico, het blijft een gemiste kans. Heel anders was dat toen we een paar jaar geleden in Rome over de markt van het Campo de’ Fiori liepen. Daar werden we bijkans (in overdrachtelijke zin) doodgegooid met leukige en, qua prijs, op Amerikaanse toeristen afgestemde flesjes van het spul, zorgvuldig van smaak ontdaan door de brandende zon die er al maanden op moeten hebben geschenen. Ware balsamico gedijt het best op stoffige en schemerige zolders.

Maar daar gaat het hier niet om, want we willen het over Carpi hebben. Carpi is niet van gisteren, want het schijnt wortels te hebben in de prehistorie. In de middeleeuwen kwam er echt de vaart in en ontstond het ruim bemeten Piazza dei Martiri met het daaraan gelegen Palazzo dei Pio, genoemd naar het geslacht dat in de periode 1319 tot 1525 in Carpi de baas speelde.

Dat paleis is echt een plaatje. Een gravure die daar ergens is opgehangen laat zien hoe het in lang vervlogen dagen als vesting met slotgracht en al Hollywood- (of Disneyland-?) kwaliteit lag uit te stralen. 

Nu is het onderdeel van de stad geworden, maar het is nog steeds imposant en indrukwekkend met zijn Passerino Bonaccolsi toren, de renaissancevoorgevel, de Galasso Pio toren, de uurwerktoren uit de 17e eeuw, het centrale binnenplein naar een ontwerp van Bramante en de kapel met fresco's van Bernardino Loschi en Vincenzo Catena. 

Op een ander binnenplein is een fors monument opgetrokken dat de Jodenvervolging van de Tweede Wereldoorlog gedenkt. Dat lijkt, gezien de eigen Italiaanse positie in de tweede wereldoorlog, misschien een beetje hypocriet, maar in het licht van het feit dat zich in de directe omgeving indertijd het concentratiekamp van Fossoli bevond, van waaruit Italiaanse joden (onder hen bevond zich Primo Levi) naar de Duitse vernietigingskampen werden gestuurd, ook wel weer begrijpelijk.

Carpi is ook de geboorteplaats van de filmregisseur Liliana Cavani, vooral bekend van de ontregelende en diepzwarte film The Night Porter (Il portiere di notte), waarin ze op indringende wijze duidelijk maakt dat ook na het einde van  de oorlog de vernietiging van menselijkheid en menselijke waardigheid doorettert.

Maar daar is gelukkig weinig van te merken als bij ons bezoek op het Piazza dei Martiri de wekelijkse markt plaatsvindt, veel leuker dan die toeristenmarkt in Rome, met echte Italianen die echte dingen kopen voor echt gebruik. 

Het verhindert weliswaar het zicht op de monumentale bebouwing, maar maakt de hele boel wel een stuk levendiger. En een leuke markt verlaten we altijd, zo materieel zijn we ook wel weer ingesteld, met een aantal leuke dingetjes.

Het zicht op de Duomo, waar in 1514 mee begonnen werd en die in 1774 barok werd voltooid, wordt overigens eveneens onttrokken door schuttingen. Daar kunnen we dus niet in.

Verder rondkijkend in Carpi valt ons de aanwezigheid van een groot aantal bouwkranen en steigers op. Heel monumentaal Carpi lijkt aan een fikse opknapbeurt te worden onderworpen. Dat zou je kunnen toeschrijven aan het feit dat de stad bij de aardbeving van 2012 flink werd toegetakeld, maar de voortvarendheid waarmee de boel wordt opgeknapt en verfraaid is daarmee niet afdoende verklaard.

Daarom ontwikkelen wij een andere en veel uitdagender theorie: Hier is sprake van een grootse poging om Carpi op de kaart te zetten. Het zou ons niets verbazen als over een paar jaar, wanneer de steigers zijn afgebroken en de bouwvakkers zijn vertrokken, de grote sprong voorwaarts wordt gemaakt. Carpi wordt Europese culturele hoofdstad van het jaar 2019. Officieel staan Matera en Plovdiv nog op de agenda, maar dat gaat binnenkort veranderen. Mark our words!

Concertlogistiek

Omdat het de tweede keer was dat we in Magnano (in het kader van het sympathieke jaarlijkse festival aldaar) een concert wilden bijwonen meenden wij (gepokt en gemazeld) dat we ons terdege hadden voorbereid op een ongestoorde concertgang. Maar zo simpel bleek het toch niet te zijn.

Het is natuurlijk een gegeven dat Magnano een klein schattig oud plaatsje is ergens ten noorden van het meer van Viverone. Niet helemaal naast de deur, dus (ook niet de deur van ons Italiaanse zomerverblijf). Daarom hadden we vooraf een overnachtingsadres geregeld, op comfortabele loopafstand van de concertlocatie, het historische romaanse kerkje van San Secondo (waar, blijkens het uitputtende beeldverslag van Alessandro en Simone, ook heel mooi getrouwd kan worden). Ongelooflijk pittoresk gelegen op het Piemontese platteland, voor zover het land in dat deel van de wereld plat genoemd kan worden. Hoe dan ook: midden in de velden buiten enige vorm van bebouwde kom.

Dat is op zich natuurlijk geen enkel bezwaar, alleen bracht het wel de vraag naar voren waar we, voorafgaand aan het concert, een hapje zouden gaan eten. In Nederland is dat geen enkel probleem. Daar begint een concert in de regel om 20:15 uur, en uren voor dat tijdstip kun je al in elke eetgelegenheid terecht om de maag te vullen. In Magnano begon het concert om 21:00 uur (stipt op tijd overigens), maar zit je in de regel niet voor acht uur aan tafel.

Hier wreekte zich vervolgens het feit dat Magnano een klein schattig oud plaatsje is. Het plaatselijke restaurant (Locanda Del Borgo Antico) bleek namelijk alleen open te zijn voor wie vooraf had gereserveerd. Nu nemen Italianen het prenotare uiterst serieus, maar zo bont hadden we het nog niet eerder meegemaakt. Dus moesten we in allerijl op zoek naar eten in de niet al te verre omgeving, met alle stress die daarbij dan meteen spontaan om de hoek komt kijken.

We hebben het gered, maar het was allemaal niet zo feestelijk als we het ons van tevoren hadden voorgesteld. De volgende keer gaan we ons nog beter voorbereiden en ook al vooraf het eten regelen. Drie kilometer verder blijkt bijvoorbeeld Agriturismo La Bessa te liggen, met een menu “a base di prodotti di prima qualità e di materie prime di provenienza locale e nostrana, variano stagionalmente e settimanalmente, al fine di offrivi un vasto assortimento di assaggi sempre diversi e sempre più golosi!” Daar valt vast wel een prettig vorkje te prikken, als ze tenminste de keuken op tijd openen en wij ons ruim genoeg van tevoren als eter hebben aangemeld. En anders stellen we zelf een smakelijke picknickmand samen en klappen we voor de kerk, tussen de koeien, een tafeltje uit om in de buitenlucht te dineren. Dat is in de zomer op het Italiaanse platteland immers geen enkel probleem.

Maar, hoe dan ook: reken er op dat we de volgende keer tot het uiterste voorbereid in Magnano arriveren. Tot de tanden bewapend, zogezegd. Met mes en vork in de aanslag.

Ingombranti

Omdat Italië een modern land is kan het natuurlijk niet achterblijven op het gebied van het milieu. Op alle plastic tasjes lezen we daarom de waarschuwing dat het tasje niet achteloos in de ambiente dient te worden achtergelaten, zelfs niet nu de tasjes naar een afbreekbare vorm zijn gedegradeerd. En de plastic flessen voor het water zijn tegenwoordig dunner dan ooit, zodat ze de neiging hebben tussen je vingers door te glijden op het moment dat je ze opent. En ze zijn ook nog eens een keer voor minstens 25% van bio-materiaal gemaakt. Zo wordt consumeren gelukkig een uiterst verantwoorde bezigheid.

Ook het probleem van het dumpen van rotzooi wordt ferm aangepakt, in het dorp waarin we ons huis hebben met behulp van een waarlijk beschavingsoffensief. INCIVILE, schreeuwt een recent geplaatst bord op het plaatselijke inzamelpunt van huishoudelijk afval, tenminste: als je rifiuti onbeheerd achterlaat. En je kan er ook nog eens een fikse boete voor krijgen. Nu is dat in Italië niet ongewoon. Je kunt voor zowat alles een fikse boete krijgen, alleen het gebeurt zelden. En dat gesproken wordt over een ‘gebied onder controle’ laat evenmin de alarmbellen rinkelen. Wie controleert dan wel? En hoe doet hij/zij dat? We hebben de alles registrerende camera’s nergens zien hangen. Misschien dat de sindaco van ons dorpje drie keer per dag poolshoogte gaat nemen.

Maar omdat we natuurlijk niet als onbeschaafd de boeken wensen in te gaan blijft de boodschap toch hangen. En gaan we meteen eens nadenken of we nog ergens in huis overbodige INGOMBRANTI hebben waar we verantwoord van af willen. Dat brengt ons allereerst op de vraag wat ingombranti dan wel mogen zijn. Dat is nou een woord waar je normaal gesproken nooit tegenop loopt. Net zoiets als locale da sgombero, waar je ook allerlei wilde gedachten bij kunt ontwikkelen als je er voor het eerst van hoort.

Als wij, conform de aanbeveling op het bord, online een poging ondernemen om de verwijdering van onze ingombranti gratis te gaan reserveren krijgen we op een keurig invoerscherm een werkdefinitie van wat we er allemaal onder kunnen verstaan. Het blijkt vooral te gaan om af te danken huishoudelijke apparaten, van koelkast tot staafmixer en van elektrische boiler tot vaatwasser. Meubels horen ook tot het ingombranti-universum. En je mag er maximaal drie aanmelden voor gratis verwijdering. Ook in het afdanken dient immers terughoudendheid te worden toegepast.

Heel modern vullen we het keuzemenu in en drukken op de enter-knop. De volgende dag ontvangen we een bericht dat we over drie weken van onze spullen zullen worden verlost, mits ze de avond tevoren op (aan?) de openbare weg, maar wel zodanig dat niemand er last van heeft, zijn geplaatst. Bij het moderne ingombreren komt dus wel enige planning en enig agendabeheer van pas, heel wat anders dan het spontane dumpen vanuit de achterbak! Maar het lukt ons, ook al kost het bij de antieke en in solide plaatstaal uitgevoerde Miele-wasmachine de nodige zweetdruppels. Onrustig leggen we ons die nacht te ruste. Hoe zullen we, zo gaat door ons heen op het moment van inslapen, de volgende ochtend de kant van de weg naast ons huis aantreffen?

Om half acht de volgende morgen worden we gewekt door enig gesjor en gesleep, gevolgd door het vertrek van een vrachtauto en een weldadige stilte. Als we later gaan kijken is al ons aangeleverde afval keurig verdwenen. Soepel en efficiënt, gebaseerd op een strak digitaal proces. Een modern welbevinden komt over ons. En stil beginnen we na te denken over de ingombranti die we een volgende keer eens kunnen laten ophalen.

Blow up

het standbeeld van de schilder

Het plaatsje Correggio, genoeglijk gelegen in de provincie Reggio Emilia, kan een zekere architecturale uitstraling niet ontzegd worden. Maar dat is geen overbodige luxe, als je als plaats een beetje wilt kunnen opboksen tegen het dichtbij (overigens in de buurprovincie Modena) gelegen pareltje Carpi. Maar van Correggio hebben meer mensen gehoord dan van Carpi, via de schilder Antonio Allegri (1489-1534) die in de regel naar zijn geboorte- en sterfplaats wordt aangeduid.

Correggio (het plaatsje dan) heeft kleurrijke gevels, en een subtiel gebogen Corso Giuseppe Mazzini die ze des te beter doet uitkomen. Langs de belangrijkste straten zijn galerijen voor de nodige beschutting in zomer en winter. Het Teatro Bonifazio Asioli, een klassieke bonbonnière met vier rijen loges in traditioneel rood en goud is (voor een plaatsje van 25.000 inwoners) van een kloek formaat en telt 485 plaatsen waar je lekker van de barbier van Sevilla en van jazz kunt genieten. In fijne restaurantjes als de Trattoria Tre Spade is het bovendien lekker eten.

zandartiest: heimelijke ontmoeting?

Dat de Chiesa San Francesco, waar de schilder begraven ligt, langdurig is gesloten in het kader van een onduidelijk restauratieproject is geen groot bezwaar. De twee meesterwerken van de schilder die er ooit hingen zijn al veel eerder naar grote musea overgebracht. Voor het werk van Correggio kun je beter naar Parma afreizen. Gelukkig staat er wel een kloek standbeeld van de schilder op het Piazza di San Quirino, zodat we toch een beetje aan hem herinnerd worden. En vlak daarbij mag een zandartiest zijn kunsten vertonen tot de eerstvolgende regenbui die nog even op zich laat wachten.

Onder deze omstandigheden doezelt Correggio gelukzalig door de warme zomermaanden. Niets beweegt. Alles is rustig en stil. En de Corso Giuseppe Mazzini toont tevreden zijn kleurrijke gevels. Tot we de foto’s terugkijken. 

Corso Giuseppe Mazzini

Wie is die vrouw die daar zo slinks uit het beeld wenst te verdwijnen? Als een voorbeeldige Michelangelo Antonioni, 50 jaar na dato van de grensverleggende film Blow up, vergroten wij de foto uit. 

In de beschaduwde galerij lijkt iets aan de hand te zijn. Het beeld krijgt een mysterieuze en dwingende lading. We vergroten net als hoofdrolspeler David Hemmings de foto nog maar een keertje. 

Zou ook hier sprake kunnen zijn van een wapen? Of een tête-à-tête dat verborgen moet blijven? Of stellen we ons alleen maar een beetje aan? 

Correggio blijft iets ongrijpbaars houden. Een beetje zoals het schilderij Io e Zeus van de meester, waar een enigszins onbestemde ontmoeting zich in een wat verder stadium lijkt te bevinden. Daarvoor was echter wel een bewolkte dag nodig.

Ook weer opgelost!

Er zijn dingen waar je niet meteen bij stilstaat, en waarbij een antwoord evenmin direct voorhanden is. Daar kun je aan voorbij gaan. Dat leidt dan niet direct tot grote problemen, en vermoedelijk wordt ook de toekomst er niet ingrijpend door aangetast.  Maar je blijft wel zitten met een lacune in je kennis. En dat is toch jammer.

Wat gebeurt er bijvoorbeeld als je op de autostrada rijdt en tot de conclusie komt dat je je geld thuis hebt gelaten? Blijven dan voor eeuwig de slagbomen gesloten bij het verlaten van de snelweg? Misschien geeft de informatieve website van de Italiaanse snelwegen antwoord op deze prangende vraag①, maar je kunt het ook gewoon een keertje uitproberen. Een soortement onderzoeksjournalistiek bedrijven, om het smeuïg uit te drukken.

Als Droomhuis Italië zouden we nooit op dat idee zijn gekomen. Bij ons is de portemonnee op elke Italiaanse snelweg altijd binnen handbereik, maar gelukkig hadden we recent gasten (hier voor het gemak aangeduid als de 2J’s) die elk vraagstuk met een open mind tegemoet treden en vanuit die instelling bij het verlaten der snelweg vast kwamen te staan. Derhalve kunnen we nu uit de tweede hand vertellen wat er in zo’n geval gebeurt.

Om de zaken niet spannender te maken dan strikt noodzakelijk: ook voor deze situatie is een standaard oplossing voorhanden. Je bent wat extra tijd kwijt, je krijgt een indrukwekkend ogende MANCATO PAGAMENTO mee, maar dan mag je gewoon verder. Wel met het verzoek om binnen twee weken alsnog te betalen, omdat anders il recupero forzoso del credito con l’aggravio delle relative spese suppletive gaat optreden,en dat wil een weldenkend mens tenslotte vermijden. En omdat, heel menselijk, ook rekening wordt gehouden met de onwetende buitenlander, word je zowel in het Italiaans als in het Engels uitgebreid gewezen op de aanwezige betaalmogelijkheden. Dat kan zowel bij een Punto Blu, alsook (want in Nederland zijn deze blauwe punten dun gezaaid) via internet of internetbankieren. Houd IBAN IT79M0616002800100000000398 voortaan scherp in de gaten!

①Verdomd: het staat er nog op ook: https://www.autostrade.it/it/rmpp. Zelfs betaling via SisalPay (whatever that may be) is tegenwoordig mogelijk. Gezellig in de bar. In contanten, als je de portemonnee tenminste mee hebt genomen.

Monteverdi in Mantua

Omdat we net het Monteverdi-festival in Cremona hadden gemist en de daarbij behorende tweedaagse muzikale boottocht op en neer naar Venetië iets te veel van het goede vonden konden we de vierde editie van Trame Sonore, het kamermuziekfestival van Mantua, niet voorbij laten gaan. Dus stonden we zondag 5 juni vroeg op om nog net de laatste dag mee te kunnen pikken.

Een bezoek aan Mantua, zo bleek maar weer toen we door de stad liepen en ons onderdompelden in het festivalgevoel, is altijd de moeite waard. Cees Nooteboom heeft eens (in 1981 al weer) een heel mooi verslag over Mantua gepubliceerd en sinds we dat lazen zijn we verkocht. “Waarom ben ik hier?” vraagt Cees zich retorisch af. “Een maand geleden was ik in Londen en bezocht de grote Japanse tentoonstelling, kunst uit de tijd van de Tokugawa-shoguns. Tegelijkertijd was er in het Victoria and Albert een tentoonstelling over de Gonzaga’s, heersers van Mantua van de veertiende tot de achttiende eeuw. Tokugawa’s, Gonzaga’s, absolute heersers, samoerai en condottiere, hoven die zich met schittering aanzien wilden verschaffen en kunstenaars naar zich toe trokken, iets in die overeenkomst trof me. De twee tentoonstellingen gaan over de heersers, niet over de kunstenaars, maar het is de kunst waar we naar komen kijken, niet naar de verpulverde heerser.”

Prachtige taal. En wat te denken van de zinnen  waarmee hij zijn verslag begint: “Het is natuurlijk onzin wat ik doe: een stad uitlopen om er weer naar terug te keren, maar het is wat ik doe. Terwijl ik loop kijk ik niet om, anders zou alles vervluchtigen, smelten, verdwijnen. Het gaat om een alsof. Alsóf ik te voet, uit de lage, kille Lombardijse vlakten aan kom zetten, een figuur in de mist. Ik moet mij verbeelden dat ik lang getrokken ben door het landschap van de Mincio, de rivier van Vergilius, en dat ik aan het eind van mijn reis een visioen zal zien, het silhouet van Mantua. Ik hoor mijn eigen stappen op de lange brug. Links en rechts een wijde watervlakte, het Lago Superiore, het Lago di Mezzo. Twee vissers als een Japanse tekening op hun boot in de nevel. Alles is heel stil. Ik ga een eindweegs de weg naar Verona op, dan word ik een echte reiziger en draai mij om en nader de stad van de Gonzaga’s.”

Het silhouet van Mantua vanaf de weg naar Verona

Maar het is niet de bedoeling van dit stukje om uit te wijden over Cees. Wie zijn beschouwing Op haar gebeente bouwden zij Mantua wil lezen kan bij Google Books terecht.

Wij arriveren per auto, vanaf het zuidwesten en parkeren heel prozaïsch in een garage aan de rand van het centrum. Op het gevoel begeven we ons naar de Basilica di Santa Barbara, waar om mezzogiorno het Ricercare Ensemble een (herhaald) concert geeft met muziek van Monteverdi en Mozart. Monteverdi, omdat je als Mantuees koor natuurlijk niet om de grote meester heen kunt. En Mozart, omdat dat het thema is van het festival van dit jaar. Muzikaal helemaal in orde, en bijzonder door de gewaarwording dat je je op historisch terrein bevindt. Eens, het kan haast niet anders, moet ook Monteverdi in deze kerk zijn geweest. Misschien om er op te treden, misschien (maar dat is niet waarschijnlijk) om dezelfde muziek uit te voeren die nu weerklinkt vanuit de hoogten van de orgelomgang halverwege de kerk.

Na een half uurtje zingen daalt het koor af om het applaus in ontvangst te nemen en op de begane grond als toegift het Ave Verum Corpus van Mozart te vertolken. Tot op de draad versleten en bijna een cliché, ongeveer door elk Nederlands amateurkoor met klassieke inslag wel gezongen. Deze uitvoering vindt echter plaats met accordeonbegeleiding en, het moet gezegd, zelden hebben we een accordeonist zo ingetogen, subtiel en gevoelig bezig gehoord.

Dan is het weer voorbij, en moeten we naar een volgende afspraak, ver buiten Mantua. Volgend jaar komen we hier terug om veel meer muziek te gaan genieten. Op prachtige historische locaties, en voor een groot deel gratis of voor een habbekrats.  Leve het Europees parlement, dat het festival zo fijn heeft gesponsord. En ook de Japanse ambassade willen we om dezelfde reden bedanken.

Un ponte che non va

In Italië heb je nationale feestdagen waarop iedereen vrij is en als zo’n dag gunstig valt wordt er een dagje aan vastgeplakt zodat er een minivakantie ontstaat. Zo’n tussendag wordt een ponte (bruggetje) genoemd. Dit jaar viel het Festa della Repubblica op een donderdag en was de ideale ponte een feit. Italië trok er dus massaal op uit, bij voorkeur naar de zee.

Omdat wij goed van vertrouwen zijn (en ons heel vaak van geen kwaad bewust) hadden we het advies van achterneef Marco opgevolgd om familiebezoek in Rimini op donderdag te mijden en ons afzijdig te houden van de minivakantie. Zondag zou, naar ons idee, geen problemen opleveren, omdat we gingen rijden op een moment dat de gemiddelde Italiaan ligt uit te buiken van de uitgebreide zondagse pranzo. Welgemoed zoefden we dus over de prettig lege autostrada richting Bologna, een befaamd epicentrum van dikke files.

Nadat we vlot de splitsing waren gepasseerd waar de snelwegen naar Rome en Ancona zich scheiden viel het ons op dat het in tegenoverliggende richting minder goed gesteld was met de doorstroming. Anders gesteld: het verkeer stond daar helemaal, drie rijen dik, vast. Kan gebeuren, dachten wij, twee snelwegen die bij elkaar komen geven wel vaker enige congestie. Aan de andere kant van Bologna stond het verkeer echter nog steeds in de stilstand en begonnen we enige compassie te voelen met de Milanezen die vroeg naar huis waren vertrokken om op tijd te zijn voor de burgemeestersverkiezing van die dag.

Om een lang verhaal kort te houden: wij reden de hele weg naar Rimini op maximumsnelheid door en de tegenliggers stonden de godganselijke afstand vast of sukkelden in wandeltempo door naar de volgende stilstand. Meer dan honderd kilometer file! Het moet echt een goede poging zijn geweest om het wereldrecord file te verbeteren. En na Rimini ging het met de file gewoon door, dus waarop het record is uitgekomen kunnen we helaas niet melden. Toen we bij onze Italiaanse nicht melding maakten van onze verkeerservaringen was haar antwoord: Nu al file? Meestal wordt het ’s avonds pas echt druk.

Over ons verblijf in Rimini is verder niet zo heel veel te zeggen. Rimini is Rimini, en daar kan iedereen zich wat bij voorstellen. Maar juni is helemaal geen gekke tijd. De stad ruikt heerlijk naar voorjaarsbloesems en de hotels zijn (buiten de ponte dan) niet al te vol en goed betaalbaar. We moesten erg lachen over de melding op onze hotelkamer (uit 2013 al weer) dat het hotel een maximumprijs van achthonderd euro per nacht wenste te kunnen rekenen. Keep on dreaming, zo dachten we. Als het echt gebeurt wordt vermoedelijk het dagblad voor Rimini uitgenodigd om een foto te komen maken. Verder viel ons nog op dat het toerisme massaal is over gegaan op Russen. Toeristische meldingen worden gedaan in vier talen: Italiaans, Engels, Duits of Frans en Russisch. Gelukkig waren de vele Russen die we tegenkwamen in de regel erg rustig.

En, om weer even terug te komen op drukte, volgend jaar valt het Festa della Repubblica op vrijdag, meteen gevolgd door Pinksteren. Dus iedereen met rijplannen omstreeks 2 juni 2017 is vast gewaarschuwd. De volgende feestdag dit jaar is natuurlijk de Ferragosto op 15 augustus. En die dag valt dit keer op een maandag.